Sự kiện

Thấy gì qua một cuộc khảo sát?

Friday, September 02, 2016          171 views

Mùa hè năm 2015, Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam tiến hành một cuộc khảo sát về thực trạng tình hình đạo đức ở nước ta hiện nay. Cuộc khảo sát được tiến hành đồng thời tại 3 thành phố lớn là Hà Nội, Huế và thành phố Hồ Chí Minh thông qua điều tra xã hội học.

Những số liệu sau chắc hẳn sẽ làm bạn đọc không khỏi giật mình và lo ngại. Đa số người dân đánh giá sự xuống cấp đạo đức ở Việt Nam hiện nay đang ở mức báo động (chiếm tới 53,0%) và trầm trọng (25,8%); một bộ phận cho rằng cần phải có biện pháp ngăn chặn ngay (17,3%); chỉ có một tỷ lệ rất nhỏ cho là ở mức độ bình thường và không đáng lo ngại (dưới 2,0%).

Cũng có một tỷ lệ cao người dân cho rằng tình trạng xuống cấp đạo đức ở nước ta đang gia tăng với các biểu hiện: Tham nhũng (73,0%); Lãng phí (60,3%); Tệ nạn xã hội gia tăng (58,7%); Ích kỷ (55,5%); Đạo đức nghề nghiệp xuống cấp (55,0%); Thích hưởng thụ (54,7%)…

Tổng kết 15 năm thực hiện Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII, Nghị quyết Hội nghị lần thứ 9 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước cũng nhận định: “Tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống trong Đảng và trong xã hội có chiều hướng gia tăng”.

Kết hợp giữa điều tra thực tế với tổng hợp báo cáo của các Bộ, ngành; các văn kiện của Đảng; các công trình khoa học đã công bố, cuộc khảo sát của chúng tôi cho thấy sự xuống cấp về đạo đức, suy thoái về lối sống ở Việt Nam hiện nay được thể hiện vô cùng đa dạng ở mọi lĩnh vực, mọi bộ phận xã hội: Đó là lối sống buông thả, hưởng lạc, sa đọa hoặc vị kỷ, vô cảm, thiếu trách nhiệm; thói dối trá, đạo đức giả; thói làm ăn phi pháp, bất chính; thói gian lận trong học hành, bằng cấp; các thủ đoạn chạy chức, chạy quyền, chạy danh, chạy lợi, chạy tội… len lỏi vào các cơ quan công quyền, thậm chí ở cả những cơ quan quyền lực cao nhất. Đạo đức nghề nghiệp sa sút ngay cả trong những lĩnh vực được xã hội tôn vinh như: y tế, giáo dục, luật pháp, báo chí… Các tệ nạn xã hội từ bạo lực, tống tiền, giết người, cướp của đến cờ bạc, nghiện hút, mại dâm... có chiều hướng lan rộng. Một bộ phận người dân dù bị xã hội lên án vẫn sử dụng hóa chất, phụ gia độc hại vào lương thực, thực phẩm. Vì danh lợi người ta sẵn sàng chà đạp tình nghĩa, đạo lý, nhân phẩm. Nhiều nhà hoạt động văn hóa được phỏng vấn cho rằng nhân tình thế thái trong xã hội ta đang trượt dốc với chữ tâm, chữ đức.

Đạo đức học đường, văn hóa giao tiếp trong nhà trường cũng có nhiều biểu hiện đáng lo ngại, từ bạo lực học đường, hành xử thiếu văn hóa đến gian lận, dối trá trong thi cử, bệnh thành tích, lối sống thiếu lý tưởng, hoài bão, thiếu ý chí phấn đấu.

Gia đình là chiếc nôi đầu tiên giáo dục đạo đức, hình thành nhân cách con người. Nhưng hiện nay, bạo lực gia đình có chiều hướng gia tăng, tỷ lệ ly hôn ngày càng cao, cha mẹ ít quan tâm giáo dục con cái, quan hệ giữa các thành viên lỏng lẻo, nhiều gia đình không đảm đương nổi vai trò tổ ấm, tế bào lành mạnh của xã hội.

Đặc biệt, sự suy thoái đạo đức, lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên, qua tổng kết của các kỳ Đại hội Đảng, ngày càng phát triển với ba cái hơn: “phổ biến hơn”, “tinh vi hơn”, “nghiêm trọng hơn”. Các phương tiện thông tin đại chúng đã dùng nhiều “hắc từ” để chỉ hiện tượng đó như: “quốc nạn”, “vấn nạn”, “giặc nội xâm”, “bệnh làm nghèo đất nước”...

Chúng ta phải thẳng thắn nhìn vào sự thật là tình hình xuống cấp đạo đức ở nước ta hiện nay đã rất nghiêm trọng, là không thể xem thường, là hiện tượng bất bình thường, một sự phản phát triển. Sự phản phát triển hay vận động thụt lùi này là vô cùng nguy hại, có thể dẫn tới phá huỷ, bào mòn các nền tảng tinh thần của xã hội. Sự suy thoái đạo đức nếu không được ngăn chặn, sẽ kìm hãm sự phát triển mọi lĩnh vực của đời sống quốc gia, từ kinh tế đến văn hóa, giáo dục, pháp luật…, có thể đánh mất các thế hệ tiếp nối, đẩy dân tộc ta vào tình trạng diệt vong về tinh thần, làm xói mòn niềm tin của nhân dân vào Đảng và Nhà nước, đe dọa đến sự tồn vong của chế độ.

Thực tiễn phát triển của nhân loại cho thấy, đạo đức là một trong những nhân tốquan trọng tạo nên trật tự xã hội, góp phần vào sự ổn định xã hội, có ảnh hưởng đến sự tồn tại và thịnh suy của các đế chế, nhà nước. Mỗi dân tộc trong từng thời kỳ lịch sử nhất định đều cónhững quy tắc, chuẩn mực đạo đức để điều tiết mối quan hệgiữa người với người, để duy trì và điều chỉnh các quan hệ xã hội.

Khác với quy phạm pháp luật mà việc tuân thủ chúng do các cơ quan nhà nước duy trì và kiểm tra, đạo đức dựa trên phong tục, tập quán, truyền thống, lương tâm, được điều tiết bởi dư luận và tác động của xã hội. Đạo đức giúp con người phân biệt tốt - xấu, đúng - sai, thiện - ác, chính nghĩa - gian tà, thành thực - giả dối, lương tâm - vô lương..., từ đó định hướng ý thức, hành vi, ứng xử trong mọi mối quan hệ. Đó chính là chức năng quan trọng nhất của đạo đức.

Trong bối cảnh đẩy mạnh phát triển kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế hiện nay ở Việt Nam, đạo đức càng trở thành một vấn đề vô cùng quan trọng, một phương diện không thể thiếu đối với sự phát triển bền vững của đất nước.

Trải qua bao thăng trầm của lịch sử, nhiều giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc được hình thành, củng cố và tiếp tục phát huy giá trị trong đời sống hôm nay. Đó thực sự là những giá trị trường tồn, bởi chúng được xây dựng dựa trên nền tảng của Chân - Thiện - Mỹ. Bên cạnh đó, trong bối cảnh đương đại cũng xuất hiện nhiều giá trị đạo đức mới, tiến bộ, phù hợp với nhịp sống của thời đại.

Không thể phủ nhận là hiện nay dân tộc ta vẫn duy trì được một nền đạo đức có truyền thống lâu đời, được gây dựng và hun đúc qua hàng ngàn năm lịch sử. Đạo lý, tình thương, lẽ phải vẫn là những định hướng giá trị thể hiện sâu sắc bản tính của con người Việt Nam. Các tấm gương đạo đức tốt đẹp vẫn hằng ngày xuất hiện trong mọi tầng lớp nhân dân, từ các bậc trí thức đến những người lao động bình dị. Họ đấu tranh với cái ác, cổxúy cái thiện, hướng tới một xã hội tốt lành, cao đẹp, một cuộc sống có ý nghĩa. Những giá trị đạo đức được thể hiện trong thái độ sống, lẽ sống, ở tinh thần tự hoàn thiện nhân cách của mỗi cá nhân. Ý thức xã hội biểu hiện ở những nghĩa cử đền ơn đáp nghĩa, hướng về cội nguồn, nhường cơm sẻ áo. Cả nước cưu mang giúp đỡ đồng bào vùng bão lụt, thiên tai, nạn nhân chất độc da cam, tấm lòng từ thiện dành cho người cô đơn, nghèo khổ, mắc bệnh hiểm nghèo, những cảnh đời bất hạnh... Những sự giúp đỡ vật chất và tinh thần ấy thuộc đủ các giai tầng, giới tính, lứa tuổi, thể hiện đạo lý tốt đẹp của dân tộc và tính nhân văn sâu sắc của con người Việt Nam.

Tuy nhiên, trong cơn lốc của kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế hiện nay, đạo đức con người Việt Nam cũng đang chịu những tác động lớn lao, nhiều chiều, có những diễn biến phức tạp, thậm chí có những biểu hiện xuống cấp, tha hóa mà cuộc khảo sát trên chỉ là đưa thêm một minh chứng.

Tựu trung, tình trạng xuống cấp đạo đức ở nước ta hiện nay là rất đáng báo động và việc ngăn chặn, đẩy lùi nó đang đặt ra cấp thiết. Tuy nhiên, cần đánh giá thực trạng đó một cách khách quan, bình tĩnh, không tô hồng, né tránh, nhưng cũng không quá bi quan, cường điệu. Từ đó chúng ta mới có thể tỉnh táo nhìn nhận những nguyên nhân trực tiếp và sâu xa dẫn đến tình trạng này để có được các đối sách hữu hiệu.

Nghị quyết Hội nghị lần thứ 9 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI cũng đã đề ra mục tiêu “ngăn chặn và đẩy lùi sự xuống cấp về đạo đức xã hội”. Chống xuống cấp đạo đức phải được bắt đầu từ nhận thức, sự tự ý thức và tự giác của mỗi cá nhân, mỗi gia đình, mỗi tầng lớp trong xã hội. Sau đó các thực hành đạo đức, thể hiện đạo đức cần được khuyến khích và cổ vũ trong xã hội, trong thực tiễn, để trở thành nề nếp, thói quen, quan điểm sống, thể hiện phẩm chất, nhân cách con người. Bên cạnh việc “chống” chúng ta phải tích cực “xây”, phải củng cố và phát huy những giá trị đạo đức tốt đẹp của dân tộc, đồng thời bổ sung những giá trị đạo đức mới, tiến bộ của thời đại và nhân loại.

Xây dựng đạo đức, chống xuống cấp đạo đức trong xã hội hiện nay là công việc khó khăn, lâu dài, phức tạp, đòi hỏi sự chung tay góp sức của toàn xã hội, của cả hệ thống chính trị. Tuy nhiên, đây là công việc chúng ta bắt buộc phải làm xuất phát từ trách nhiệm của mỗi công dân Việt Nam đối với hiện tại và tương lai của đất nước.

 PGS.TS. Từ Thị Loan

 Quyền Viện trưởng Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam

Nguồn: http://www.baovanhoa.vn

 

PUBLICATIONS

Introduction of publications, books and magazines annually

About website

TRANG TIN ĐIỆN TỬ VIỆN VĂN HÓA NGHỆ THUẬT QUỐC GIA VIỆT NAM
+ Cơ quan chủ quản: Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam.
+ Giấy phép số 91/GP-TTĐT do Cục Phát thanh, truyền hình và thông tin điện tử Bộ Thông tin và Truyền thông cấp ngày 09/07/2015
+ Người chịu trách nhiệm chính: PGS.TS. Từ Thị Loan.

Địa chỉ: 32 phố Hào Nam - quận Đống Đa - Hà Nội.
Điện thoại: (84-4) 38569162 - (84-4) 35111095.     Fax: (84-4) 35116415.
Email: info@vicas.org.vn
Website: http://vicas.org.vn

Ghi rõ nguồn "VICAS" khi phát hành lại thông tin từ website này.